Çin, dijital alanda dezenformasyonla mücadele iddiasıyla sosyal medya içerik üreticilerine yönelik benzeri görülmemiş bir düzenlemeyi hayata geçirdi. Yürürlüğe giren yeni kurallara göre, artık tıp, finans, hukuk ve eğitim gibi profesyonel alanlarda paylaşım yapan “influencer”ların, bu konulardaki yetkinliklerini resmi belgelerle kanıtlaması gerekiyor.
“Sahte Uzman” Dönemi Bitiyor mu?
Çin hükümeti, çevrimiçi bilgi kirliliğini ve “sahte uzmanların” yaydığı yanlış bilgileri engellemek amacıyla radikal bir adım attı. Ülkenin siber alanını düzenleyen başat kurum olan Çin Siber Uzay İdaresi (CAC – Cyberspace Administration of China) tarafından duyurulan yeni yönetmelik, sosyal medyada “profesyonel” olarak kabul edilen konularda görüş bildiren içerik üreticileri için “yeterlilik şartı” getirdi.
Ekim 2025’in son haftasında yürürlüğe giren bu yasaya göre, milyonlarca takipçisi olsa dahi, bir içerik üreticisi belirli alanlarda konuşmak istiyorsa, o alanda diploması, mesleki lisansı veya ilgili sertifikası olduğunu kanıtlamak zorunda kalacak.
Hangi Alanlar Zorunlu, Hangileri Kapsam Dışı?
Yeni düzenleme, tüm içerik üreticilerini aynı kapsama almıyor. Günlük yaşam, yemek tarifleri, seyahat vlogları veya eğlence gibi genel konulara odaklanan içerik üreticileri şimdilik bu zorunluluktan muaf tutuluyor.
Ancak, düzenlemenin hedefinde doğrudan halk sağlığını, finansal istikrarı veya toplumsal düzeni etkileyebilecek “hassas” ve “profesyonel” alanlar bulunuyor. Yeterlilik belgesi istenecek başlıca alanlar şunlar:
- Tıp ve Sağlık: Tıbbi tavsiyeler, hastalık tedavileri, sağlık ürünleri veya ilaçlar hakkında konuşanlar.
- Finans ve Ekonomi: Yatırım tavsiyeleri, borsa analizleri veya ekonomik öngörüler paylaşanlar.
- Hukuk: Yasal tavsiyelerde bulunan veya hukuki süreçleri yorumlayanlar.
- Eğitim: Akademik veya pedagojik bilgiler sunanlar.
Bu kural, özellikle sağlıkla ilgili yanlış bilgilerin (örneğin COVID-19 veya diğer tedaviler hakkında) ve finansal dolandırıcılıkların önüne geçmek için tasarlandı.
Sosyal Medya Devlerine “Denetim” Sorumluluğu: Weibo ve Douyin
Çin hükümeti, bu yeni yasanın uygulanması için sorumluluğu doğrudan platformların omuzlarına yükledi. Weibo (Çin’in Twitter’ı), Douyin (TikTok), Bilibili (video platformu) ve WeChat gibi teknoloji devleri, artık bu profesyonel alanlarda yayın yapan kullanıcılarının kimliklerini ve mesleki yeterlilik belgelerini aktif olarak doğrulamakla yükümlü olacak.
Eğer bir içerik üreticisi gerekli belgeleri sunamazsa veya sunduğu belgeler yetersiz bulunursa, platformların bu kişilerin ilgili konularda paylaşım yapmasını engellemesi, içeriklerini kısıtlaması veya hesaplarına yönelik yaptırım uygulaması gerekecek.
Yapay Zeka ve Reklamlara da Yeni Kısıtlamalar Geldi
Diploma zorunluluğu, paketin sadece bir parçası. Çin Siber Uzay İdaresi (CAC), dijital şeffaflığı artırmak için ek kurallar da getirdi:
- Yapay Zeka Etiketi: İçerik üreticileri, eğer bir içeriğin (metin, görsel veya video) oluşturulmasında yapay zeka teknolojilerinden faydalanmışsa, bunu açıkça belirtmek zorunda olacak.
- Dramatizasyon Uyarısı: Eğer içerik kurgusal veya “dramatizasyon” içeriyorsa, izleyicinin bunu gerçek sanmaması için uyarı etiketi konulması mecburi hale getirildi.
- Tıbbi Reklam Yasağı: Yeni düzenlemeler, içerik üreticilerinin tıbbi ürünler, gıda takviyeleri ve sağlık hizmetleri için doğrudan reklam yapmasını da büyük ölçüde yasakladı.
Sansür mü, Güvenlik mi? Tartışma Başladı
Çin’in bu radikal adımı, sosyal medyada büyük bir tartışma başlattı. Bir kesim, bu kuralın sağlık ve finans gibi kritik konularda halkı “sahte uzmanlardan” ve tehlikeli yanlış bilgilerden koruyacak bir güvenlik önlemi olduğunu savunuyor.
Diğer kesim ise bu hamleyi, “uzman” tanımının belirsizliğine dikkat çekerek, ifade özgürlüğünü kısıtlayan ve bağımsız sesleri susturmayı amaçlayan ağır bir sansür aracı olarak görüyor.
Peki, Siz Ne Düşünüyorsunuz?
Sizce bu, dijital güvenliği artırmak için atılmış gerekli bir adım mı, yoksa ifade özgürlüğüne yönelik bir tehdit mi? Benzer bir diploma zorunluluğunun (örneğin sağlık veya yatırım tavsiyeleri için) Türkiye’de uygulanmasını ister miydiniz?
Görüşlerinizi yorumlarda bizimle paylaşın!