Kronik ağrı tedavisinde bugüne kadar en çok opioidler ve ağrı kesiciler kullanıldı ama ikisi de bağımlılık ya da yan etki riski taşıyor. Insilico Medicine adlı şirket, yapay zekâ yardımıyla bambaşka bir yol buldu: ağrıyla bağlantısı daha önce hiç bilinmeyen bir mekanizma keşfettiler ve buna göre yeni bir ilaç geliştirdiler.
Daha önce kimsenin fark etmediği bir hedef
İşin başında PandaOmics adlı yapay zekâ platformu var. Bu sistem; genetik veriler, protein analizleri ve bilimsel literatürü birlikte tarayarak hastalıklarla bağlantılı, insan gözünün kolayca atlayabileceği mekanizmaları ortaya çıkarabiliyor. Araştırmacıların “Target Z” adını verdiği hedef de böyle bulundu. Sonrasında hem insan hem hayvan verileriyle yapılan doğrulamalarda, bu mekanizmanın ağrıyla ilişkili sinir hücrelerinde yoğun biçimde bulunduğu tespit edildi.
Bu hedefe yönelik geliştirilen ilaca ISM9528 adı verildi. Ağızdan alınabilen, kan-beyin bariyerini geçebilen ve opioid içermeyen bu molekül, kendi sınıfında bir ilk olarak tanımlanıyor..
Testlerde morfini geride bıraktı
Fare ve sıçanlar üzerinde yapılan klinik öncesi denemelerde ilaç, özellikle nöropatik ağrı ve ameliyat sonrası akut ağrı modellerinde dikkat çekici sonuçlar verdi. Doz arttıkça etkisi de güçleniyor; bazı testlerde morfin ve pregabalin gibi bugün kullanılan standart tedavilerle eşit, hatta onlardan daha iyi performans gösterdiği belirtiliyor. Güvenlik testlerinde de olumlu bir profil çizdiği, hızlı emilip kan-beyin bariyerini etkin şekilde geçtiği aktarılıyor.
İlacı tasarlayan da yapay zekâ
Insilico’nun işi sadece hedefi bulmakla bitmiyor. Hedef doğrulandıktan sonra, şirketin Chemistry42 adını verdiği başka bir üretken yapay zekâ sistemi devreye girdi ve bu hedefe en uygun molekülü tasarladı. Ortaya çıkan aday moleküller, araştırmacıların geri bildirimleriyle defalarca revize edildi ve sonunda ISM9528 bu sürecin lider adayı olarak öne çıktı. Şirket bunu, insan ve yapay zekânın birlikte çalışmasının somut bir örneği olarak sunuyor.
Sırada klinik deneyler var
Insilico, ISM9528’i 2027’de insan denemelerine taşımayı planlıyor. Klinik öncesi sonuçlar insanlarda da doğrulanırsa, bu ilaç kronik ağrı tedavisinde opioid bağımlılığı riski taşımayan yeni bir tedavi kapısı açabilir.